Qlobal Dünyanın "Dialoq Ruhu" yaxud "Avtokratiyaya Doğru,Demokratiyaya Qarşı... Qaydasız Dünyaya Doğru"

BAKI, Forpost.az
Hər ilin yanvar ayında dövlət başçıları, maliyyə nazirləri və seçilmiş icraçı direktorlar - əsasən böyük maliyyə gücünə malik şəxslərdən ibarət seçilmiş bir dəstə - liberal qarşılıqlı asılılığa və əməkdaşlığa olan davamlı inamlarını qorumaq üçün İsveçrədə keçirilən nüfuzlu Davos Zirvə Toplantısında toplaşırlar. Bu ilki sammit, "Dialoq Ruhu" presedenti altında, bu mövzulara uyğun olaraq keçirildi. Makronun çıxışı xüsusilə diqqət çəkdi: o, qlobal "avtokratiyaya doğru, demokratiyaya qarşı... qaydasız dünyaya doğru" keçiddən danışdı. O, bunu düzəltmək üçün dövlətlərin "əməkdaşlığa... (və) çoxtərəfliliyə" sadiq qalmalarının lazım olduğunu söylədi.

Makronun qlobal siyasi tendensiyalarla bağlı açıqlamaları bu gün əvvəlkindən daha doğrudur. Dünya davamlı düşmənçilik və zorakılıq yolu ilə sözdə "qaydalara əsaslanan nizamdan" uzaqlaşır. İqtisadiyyatlar da öz növbəsində özlərinə çəkilir , hipermilliləşdirilmiş təhlükəsizlik proqramları vasitəsilə qloballaşmanın kəskin ittihamlarının kökündə duran özünütəminetmə gündəmlərini irəli sürürlər. Onlar münaqişələr zamanı təchizat zənciri təsirindən istifadənin xərclərindən yayınmaq üçün bir-birindən ayrılırlar.

Misal üçün, İndoneziyanın kömür və palma yağı da daxil olmaqla, mühüm sənaye sahələrində son ixrac nəzarətini götürək . İxracatı milliləşdirmək və daxil olan vergi axınlarını artırmaq məqsədilə dövlət əsas İndoneziya malları üzərində nəzarəti mərkəzləşdirmək üçün nəzərdə tutulmuş Danantara Sumberdaya müəssisəsini təqdim edir. İndoneziya ilə ticarət etmək istəyən xarici şirkətlər müqavilələrini Danantara Sumberdaya şirkətinin əlinə verməli olacaqlar. O, maliyyə vasitəçisi kimi çıxış edəcək, mənfəəti yoxlayacaq və kapital nəzarətinin xarici tərəflərdən yerli tərəflərə ötürülməsini təmin edəcək. Bu addım ixracatçıların 1991-2024-cü illər arasında ixrac fakturalarında rəqəmləri az göstərməsindən və İndoneziya rupiyasının dəfələrlə zərbə almasına səbəb olmasından sonra atılıb . Dollara qarşı üzən standartı da getdikcə artan kəsirlərə səbəb olub və dövlətin sərt tədbirlər görməsini tələb edib. Əhəmiyyətli malların axınının təhlükəsizliyini təmin etmək üçün edilən bu səy, dünyada proteksionist siyasətlərin artmasında daha bir məqamdır və bu, yalnız daxili mənfəəti qorumaq səylərini deyil, həm də milli mənfəət nəzarətinin milli maraq məsələsi kimi siyasiləşdirilməsini vurğulayır.

İndoneziyanın ən böyük ticarət tərəfdaşı olan Çin bu ixrac nəzarətlərindən təsirlənməyə məruz qala bilər. Çinin 2025-ci ildə İndoneziyadan idxalı 82,1 milyard dollar təşkil edib ki , bu da əsas metallardan tutmuş mineral yanacaqlara qədər müxtəlif mallardır. Prabovonun yeni siyasəti Çinin bərpa olunan enerji sənayesi üçün tələb olunan təmiz enerji xammalına çıxışını məhdudlaşdıra bilər . Bu, Çinin İndoneziya nikelindən asılılığına əlavə olaraq, resurs geoiqtisadiyyatının artan əhəmiyyətini və İran müharibəsinin yaratdığı kimi resurs böhranları zamanı təsir imkanlarının hiss oluna biləcəyini vurğulayır. Ölkələr artıq ticarət tərəfdaşlarından rahatlıqla asılı qala bilmədikləri üçün resurs asılılıqlarını qorumağa ehtiyac duyurlar.

Çinin öz ixrac nəzarəti qlobal elektronika sənayesini diz çökdürür. Onların nadir torpaq metalları və kritik mineralları dünya gücünün təxminən 70% -ni təşkil edir və Yaponiya və ABŞ onların ən böyük bazarlarını təşkil edir. MOFCOM-un ötən ilki açıqlamalarında nadir torpaq metalları və maqnitlər ixrac nəzarətində olan mallar kimi müəyyən edilib. Bu addım ötən ilki ABŞ-Çin ticarət müharibəsinin ən qızğın dövründə baş verib, burada Amerika tarifləri əsas sənaye materiallarına qarşılıq ixrac nəzarəti ilə qarşılanıb. Bu ilin yanvar ayında Yaponiyanın hərbi məqsədlər üçün istifadə edə biləcəyi ikili təyinatlı materialların bütün ixracını qadağan edən bir bildiriş gəldi . Keçən ilki ixrac sıxıntısı ABŞ, Avropa və Yaponiyanın avtomobil sənayesi tərəfindən dərindən hiss olunub . Nadir torpaq metallarının məhdudlaşdırılmasına qarşı cavab tədbiri geoiqtisadi strategiyada qədim bir məqamı vurğulayıb: resurslara kim nəzarət edirsə, qlobal siyasi nəticələrə də nəzarət edir. Bu, dünyanın nail olmaq üçün çox çalışdığı 2000-ci illərdən sonrakı əməkdaşlığın iddialı liberalizminə zidd idi.скачать dle 12.1