Malayziya:“Sıfır Məbləğ” Prizması yoxsa BRICS Dilemması (!?)

BAKI,[/b]F[b]orpost.az [u]Milli Tədqiqatlar Mərkəzi[/u]
[u]Bir neçə ölkə getdikcə qeyri-müəyyən və təlatümlü qlobal iqtisadi mənzərədə BRİKS qruplaşmasına böyük maraq göstərməyə başlayır. Beş ölkə - Braziliya, Rusiya, Hindistan, Çin və Cənubi Afrika təşkilatın ilkin üzvləridir, altı ölkə isə bu yaxınlarda təşkilata üzv olub. Misir, Efiopiya, İran, Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri 2024-cü ildə, İndoneziya isə 2025-ci ildə təşkilata üzvlüyünü təmin edib. 2025-ci ilin yanvarında 9 ölkə - Belarus, Boliviya, Qazaxıstan, Kuba, Malayziya, Tailand, Uqanda, Özbəkistan və Nigeriya BRICS-in tərəfdaş ölkələri elan edilib.

Daha əvvəl qeyd edildiyi kimi, bir sıra ölkələr mürəkkəb qlobal iqtisadi nizamda BRİKS-ə qoşulmağa maraq göstərməyə başlayır. Bu, ABŞ prezidenti Donald Trampın BRİKS üzvü olan ölkələrə qarşı dəfələrlə sanksiyalarla hədələməsinə baxmayaraq. 2025-ci ilin oktyabrında ABŞ prezidenti bildirib ki, bu, onun xəbərdarlıqları ilə əlaqədardır ki, ölkələr təşkilata daha az maraq göstərir, hətta artıq təşkilata daxil olan ölkələr də daha ehtiyatlı davranırlar. Tramp deyib :

"Hamı təhsili buraxdı. Hamısı BRİKS-dən çıxır. BRİKS dollara hücum idi və mən dedim: "Əgər bu oyunu oynamaq istəyirsinizsə, mən sizin ABŞ-a gələn bütün məhsullarınıza rüsumlar qoyacağam."

BRICS daxili ticarət

2024-cü ildə BRICS daxilində ticarət 650 milyard dollar həcmində qiymətləndirilir. 2022-ci ildə başlayan Rusiya-Ukrayna münaqişəsindən sonra ABŞ-ın Rusiyaya qarşı tətbiq etdiyi sanksiyalar səbəbindən qruplaşma daxilində yerli valyutalar vasitəsilə ticarətdə artım müşahidə olunub. Qruplaşma BRICS-ə üzv ölkələr arasında yerli valyutalarla ticarəti asanlaşdıracaq transsərhəd ödəniş sistemi olan BRICS Pay sisteminin yaradılması üzərində işləyir. BRICS Pay-ın məqsədi ABŞ dollarından asılılığı azaltmaqdır. Bir çox analitiklər BRICS Pay-in Qərbin üstünlük təşkil etdiyi SWIFT-ə alternativ olaraq ortaya çıxa biləcəyini iddia etsə də, bu, bir sıra logistik və geosiyasi amillərə görə mümkün deyil.

Malayziya və BRİKS

BRİKS-in tərəfdaş ölkələrindən biri də Malayziyadır. Son illərdə Malayziya Çin və ABŞ arasında gözəl tarazlıq yaratmağa çalışıb. Trump tariflərindən sonra, Cənub-Şərqi Asiya ölkəsi xarici siyasətini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdirməyə başladı və yaxşı bir tarazlıq qurmağa çalışdı. Malayziyanın Baş naziri Ənvər İbrahim Çinlə iqtisadi əlaqələri daha da gücləndirməyə çalışsa da, ASEAN ölkəsi də Qərb şirkətlərindən yarımkeçiricilər sektoruna əhəmiyyətli sərmayələr almağı bacarıb.

Malayziyanın BRİKS ölkələri ilə ticarəti artıb. 2024-cü ildə Malayziyanın BRİKS ölkələri ilə ticarəti onun ümumi ticarətinin 30% -dən çoxunu təşkil edib.

Malayziya 2024-cü ildə BRICS-ə tam üzv olmaq üçün müraciət etmişdi (2025-ci ilin yanvarında qruplaşmanın tərəfdaş ölkəsi oldu). 2025-ci il dekabrın 31-dək BRICS-in hazırkı sədri olan Braziliya Malayziyanın təklifini tam dəstəklədiyini bildirib. Braziliya prezidenti Luiz İnasio Lula da Silva Malayziyanın BRİKS-ə daxil olmasını dəstəkləyərkən deyib :

“Malayziya BRİCS-in tamhüquqlu üzvü olmaq üçün Braziliyanın dəstəyini alacaq”.

Rusiya Baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk da deyib :

"BRICS ölkələri qlobal problemlər və müasir dünyamızı formalaşdıran strateji məsələlərə ümumi yanaşmalar barədə fikir mübadiləsi aparırlar. Bu mənada, əlbəttə ki, Malayziya bu meyara kifayət qədər uyğun gəlir".

Malayziyanın BRİKS-ə qarşı ehtiyatlı yanaşması

Bu yaxınlarda Malayziyanın xarici işlər naziri Məhəmməd Həsən ASEAN dövlətinin BRİKS-ə tam üzvlüklə bağlı ehtiyatlı yanaşmaya davam edəcəyini vurğuladı. O bildirib ki, Malayziya hər hansı düşərgənin bir hissəsi olmaqdan və ya tərəf tutmaqdan çəkinən xarici siyasətindən heç bir şəkildə yayınmamaq üçün ehtiyatlı olmalıdır. Malayziyanın BRİKS-ə qarşı hazırkı tənzimləməsinə - tərəfdaş ölkə olmasına - sadiq qalmağa qərar verməsinin əsas səbəblərindən biri Cənub-Şərqi Asiya ölkəsinin ABŞ-ı incitmək istəməməsidir. ABŞ-ın Malayziyadakı səfiri Edqard D. Kaqan bildirib ki, Vaşinqton Malayziyanın BRİKS-ə marağını başa düşür və ASEAN dövlətinin 11 üzvlü təşkilatla münasibətlərinə “sıfır məbləğ” prizmasından baxmaq lazım deyil. O, həmçinin dedi : “...Prezident bəzi qırmızı xətlərin nə olduğunu və onları keçməyin mümkün nəticələrini çox aydın şəkildə söylədi.

Nəticə

Nəticə etibarilə, bir neçə ölkə iqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsi məqsədi ilə BRICS-ə maraq göstərəcək, lakin tam üzvlükdən fərqli olaraq BRİCS ilə tərəfdaş statusuna üstünlük verə bilər.[/u]скачать dle 12.1