ABŞ-Çin ticarət danışıqlarının Stokholm masası

Stokholmda bir gün yarım davam edən intensiv ticarət danışıqlarından sonra ABŞ və Çin müzakirəçiləri bildiriblər ki, iki tərəf ABŞ tərəfinin qarşılıqlı tariflərinin 24 faizi üzrə fasilənin 90 günlük uzadılması, eləcə də Çin tərəfinin cavab tədbirləri üçün səyləri davam etdirmək barədə razılığa gəliblər.

Stokholmda Amerika və Çin rəsmiləri arasında əldə olunanlar ASEAN üçün çox əhəmiyyətlidir, çünki o, ilk növbədə, hazırda blokun 10 üzv ölkəsi üçün lazım olan region üçün əminliyi təmin edirdi. Bütün dünyada heç bir regional iqtisadiyyat ASEAN ölkələri qədər həm ABŞ, həm də Çin ilə daha dərin iqtisadi inteqrasiyaya malik deyil. ABŞ Ticarət Nümayəndəliyinin ofisinin məlumatları göstərdi ki, 2024-cü ildə ABŞ-ın ASEAN ilə ümumi mal ticarəti təxminən 476,8 milyard dollar təşkil edib. Bu arada Çin rəsmi rəqəmləri göstərdi ki, eyni il ərzində ASEAN və Çin arasında ikitərəfli mal ticarəti 982,34 milyard dollara çatıb. Çin və ABŞ ASEAN ilə ilk 2 ticarət tərəfdaşıdır.

ABŞ-ın keçmiş prezidenti Barak Obama 2011-ci ildə Avstraliya Parlamentində “Birləşmiş Ştatlar Sakit Okean ölkəsi olub və həmişə olacaq” deməsindən sonra ABŞ-ın “Asiyaya dönmə” xarici siyasətinə başlandıqdan sonra ABŞ-ın sonrakı administrasiyaları Asiya-Sakit Okean regionuna maraqlarını və investisiyalarını davam etdirmiş və gücləndirmişlər. Və ASEAN bu Pivotun tam ortasında oturur. Çin tərəfdən yüksək rütbəli diplomatlar son illərdə dəfələrlə təkrar ediblər ki, Çin ardıcıl olaraq qonşuluq diplomatiyasında prioritet kimi ASEAN-a üstünlük verir və ASEAN-ı beynəlxalq və regional məsələlərdə daha böyük rol oynamasını dəstəkləyir.

Hər iki tərəf regionda diplomatik və iqtisadi əlaqələri gücləndirərkən, bir neçə ASEAN lideri, Malayziyanın baş naziri Ənvər İbrahim diqqətəlayiq bir nümunə olaraq, ASEAN-ın ABŞ və Çin arasında tərəf seçməyəcəyini bir neçə dəfə açıq şəkildə ifadə etdi. Dünyanın iki ən böyük iqtisadiyyatı arasında ticarət mübahisələrində müvəqqəti atəşkəs, şübhəsiz ki, ASEAN ölkələrinin hər iki tərəflə əlaqə saxlamağa davam etməsini çox asanlaşdırır.

Texniki baxımdan, ABŞ və Çin arasında mümkün razılaşma ABŞ və Çindən başqa ticarət tərəfdaşları arasında mənşə qaydalarına dair danışıqlar prosesini müəyyən edir. Müasir dünyada heç bir iqtisadiyyat qlobal təchizat zəncirindən azad deyil və iki ən böyük iqtisadiyyat arasında tarif müharibəsi heç kimin istəmədiyi xaos və qaranlıq yaradır. Dünyanın iqtisadi cəhətdən ən dinamik regionlarından biri olan ASEAN bu təchizat zəncirlərində fəal iştirak edən şirkətlərə ev sahibliyi edir. ABŞ-Çin ticarət qaydalarının sadə şəkildə qurulması, ehtimal ki, iki ən böyük iqtisadiyyat və onların müvafiq tərəfdaşları (ASEAN daxil olmaqla) arasında mənşə qaydaları məsələsində gələcək danışıqlar üçün əsas yaradacaq. Nəticə, çox güman ki, razılaşdırılmış nəticələrdən yararlanmaq və tədarük zəncirlərini yenidən sağlam şəkildə işə salmaq istəyən müəssisələr üçün müsbət xəbər olacaq.

İrəliyə baxsaq, gələcək geosiyasətin geniş şəkildə yüksək texnologiya ilə müəyyən ediləcəyi ehtimalı getdikcə artır, bunu süni intellektin son inqilabı sübut edir. Və bunda ASEAN-ın payı yüksəkdir: Dünya İqtisadi Forumunun 2024-cü ilin yanvarında apardığı qiymətləndirmədə ASEAN-ın rəqəmsal iqtisadiyyatının 2030-cu ilə qədər təxminən 300 milyard dollardan təxminən 1 trilyon dollara qədər artacağı təxmin edilir.

Şübhə yoxdur ki, yüksək texnologiyaların gələcək oyun kitabı əsasən ABŞ və Çinin həm əməkdaşlıq, həm də rəqabət yolu ilə qarşılıqlı əlaqələri əsasında yazılacaq. Beləliklə, iki güc ikitərəfli münasibətlərin əsas məsələlərini necə balanslaşdıracağını nə qədər tez başa düşsələr, bir o qədər tez çoxtərəfli əhəmiyyət kəsb edən məsələlər üzərində işləməyə başlaya bilərlər. ABŞ və Çin arasında ümumi ikitərəfli münasibətlərin yaxşılaşdırılması dünyamızın indiki nəsil texnoloji inqilabının imkanlarını mənimsəməsi və çağırışlarına cəsarətlə tab gətirməsi üçün yardımçı olacaq ki, bu da nəhayət gələcəyi böyük dərəcədə texnologiyadan asılı olan ASEAN-a fayda verəcəkdir.скачать dle 12.1