Sun Tzunun müharibə elmi,- alqoritmlərin süni intellekt yaddaşında

Sun Tzunun Müharibə Sənəti yüz illər əvvəl və hətta müasir dövrdə, xüsusən də müharibə məktəblərində bütün strategiyaların əsasını təşkil etmişdir. Onun aldatma, zəka, təmkin və sürət kimi klassik dəyərləri hələ də müharibənin sütunlarıdır. Müharibənin xarakteri bu gün dəyişdi, çünki müharibə qılınclar və əsgərlər deyil, bir alqoritm və muxtar sistemə çevrildi. Süni intellekt artıq insan idrakından daha sürətli olan dron dəstələri, proqnozlaşdırıcı analitika, kompüter aldatma və qərar qəbul etməyi asanlaşdırıb.

Bu, əsas bir narahatlıq doğurur: Müharibə Sənəti hələ də generalların deyil, alqoritmlərin müharibənin sürətinə qərar verməkdə daha böyük rol oynadığı bir dünyada mövcuddurmu? Həll taktikasının, tempinin və relyefin dəyişməsinə baxmayaraq, Sun Tzunun fəlsəfəsinin dayanmasında görünür. Onun müdrikliyi rəqəmsal formada yenidən müəyyənləşdirilməlidir, burada informasiya yeni döyüş meydanıdır, hiylə kompüter proqramıdır və bir çox hallarda qələbə hətta çəkiliş etmədən də əldə edilir.

Sun Tzunun əbədi nüvəsi

Sun Tzu yazırdı: "Bütün müharibələr aldatma üzərində qurulur." Bu, süni intellekt dövründə yeni formalarda işləyən prinsiplərdən biridir. Deepfakes, psixoloji əməliyyatlar və süni intellekt tərəfindən yaradılan dezinformasiya dövlətlərə və qeyri-dövlət aktyorlarına qavrayışı dəyişməyə və miqyasda çaşdırmağa imkan verir. Belə bir vəziyyətə misal olaraq, mənəvi və beynəlxalq qətiyyəti azaltmaq üçün onlayn olaraq ziddiyyətli hekayələr yayan rəqəmsal dezinformasiya səyləri ilə Ukraynada Rusiyanı göstərmək olar.

Onun "Düşməni tanıyırsansa və özünü tanıyırsansa, yüzlərlə döyüş məsələsindən qorxmağa ehtiyac yoxdur. Bu müdriklik müasir süni intellekt, müşahidə və kəşfiyyat (ISR) sistemlərində öz əksini tapıb. Peyk bürcləri, proqnozlaşdırıcı məlumatlar, analitiklər və qabaqcadan xəbərdar olmaq üçün böyük yardımçı davranışdır. ABŞ Müdafiə Departamenti tərəfindən idarə olunan Maven Layihəsi , məsələn, real vaxt rejimində pilotsuz təyyarənin görüntülərini araşdırmaq üçün maşın öyrənməsindən istifadə edir və situasiya məlumatlılığını kəskin şəkildə artırır.

Nəhayət, Sun Tzu ilə döyüşmədən qalib gəlmək fəlsəfi ideyası kiber dünyanın hərbi və iqtisadi müharibəsində əks-səda verir. Süni intellekt münaqişəyə və ya sanksiyaların tətbiqinə, alqoritmik rəqəmsal güzgülərə və ya maliyyə sistemlərinə digər müdaxilələrə səbəb olmayan məcburetmə alətlərini gücləndirir. Bu, dövlətlərə ənənəvi silahlı qüvvələri yerləşdirmədən məqsədlərini həyata keçirməyə imkan verir.

Bu yolla, süni intellekt üsulları dəyişdirsə də, strategiyanın məntiqi Sun Tzu tərəfindən işləndiyi kimi qalır: döyüşdə güllə atmadan qalib gəlmək.

Alqoritmlər və döyüşün yeni ərazisi

Sun Tszunun dövründə qələbə relyefə, çaylara, dağlara və qalalara bağlı idi. Rəqəmsal ərazi süni intellekt dövründə həlledicidir. Müasir müharibənin üstün cəhətləri məlumatlardır. Məlumat axınını, şəbəkə infrastrukturunu və alqoritmik dominantlığı təyin edən şəxs müharibənin mərhələsini təyin edir. Bu dəyişiklik Xalq Qurtuluş Ordusunun (XALQ) ağıllı müharibə doktrinası tərəfindən açıq şəkildə elan edilmişdir . Bu doktrina hərbi əməliyyatların bütün aspektlərinə, o cümlədən logistika və özünü idarə edən silahlara süni intellektə inteqrasiya etmək qabiliyyətinə diqqət yetirir. Çin üçün silahda üstün olmaqdansa, alqoritmlərdə üstünlüyə sahib olmaq daha yaxşıdır.

Bu məntiq ABŞ-da Birgə All-Domain Command and Control (JADC2) baxımından əks oluna bilər . Quruda, dənizdə, havada, kosmosda və kiberdə əldə edilən məlumatları vahid sistemdə, lakin süni intellektin köməyi ilə birləşdirməyi hədəfləyir. JADC2 OODA dövrəsini (müşahidə etmək, istiqamətləndirmək, qərar vermək, hərəkət etmək) zaman faktoru ilə və rəqiblərin reaksiya vermək qabiliyyətindən kənarda azaltmağa çalışır.

Sun Tzu-da ərazi nəzarəti konsepsiyası məlumatların bütövlüyünü, kiber hökmranlığı və informasiya üstünlüyünü təmin etmək üçün yeni məna kəsb etmişdir. Alqoritmlər, çayların keçmişdə etdiyi kimi, təchizat xətlərini diktə edir. Alqoritmlər kimin ilk görəcəyini, qərar verəcəyini və hərəkətə keçəcəyini diktə edir.

Qədim Müdrikliyə məhdudiyyətlər

Sun Tzunun fəlsəfəsi çevik olsa da, süni intellektin döyüş meydanlarında sərhədə çatmışdır. Onun risaləsi insanlarda rasionallığı və mühakiməni nəzərdə tutur. Süni intellektə əsaslanan təkliflər bu fərziyyəni muxtariyyət və qaranlıqlıqla təhlükə altına qoyur.

Müharibə dumanı, məlumatları sındırmaq üçün süni intellekt imkanları ilə seçilə bilər, baxmayaraq ki, o, təlim məlumatında qərəzliliyin alqoritmik dumanı, düşmən hücumlarına müqavimət və maşın öyrənmə nəticələrində gözlənilməzlik ilə əvəz olunur. Pol Şarrenin “Army of None” (2018) əsərində iddia etdiyi kimi, avtonom sistemlər səhv hesablamalar mənbəyinə çevrilə bilər. Bu sistemlər insan komandirləri tərəfindən nəzərdə tutulmayan şəkildə davrana bilər.

Sun Tzu təmkinliliyə və səmərəliliyə inanan, çoxlu dağıntılara səbəb olmadan qalib gəlmək kimi etik bir lider idi. Bununla belə, süni intellektin artması sürəti buna qarşı çıxa bilər. Buna misal olaraq, insan hakimiyyətinin hərəkətə keçməsindən əvvəl müdafiəni su basa bilən və cavab qüvvələrini təhrik edə bilən dron dəstələrini göstərmək olar. Ukraynanın dərc etdiyi hesabatlara görə, yarımavtonomlaşdırılmış dronların insan nəzarətinin periferiyasında işlədiyi vəziyyətlər olub ki, bu da idarəetmənin itirilməsi ilə bağlı narahatlıqlara səbəb olub.

Bu fəaliyyət yerlərində Sun Tzunun müdrikliyi maşınla idarə olunan müharibə sürəti üzərində uzanır. Onun idealları zamanın sınağına dözür; lakin müstəqil mülahizələrin şıltaqlıqlarını əks etdirmək üçün onlar yenidən interpolyasiya edilməlidir.

Daha böyük təsirlər: Müharibə sənətinin yenidən şərh edilməsi

Sun Tzunun süni intellekt əsrlərində necə sağ qalması bir neçə strateji təsirə işarə edir.

· Aldatma indi rəqəmsaldır. Sun Tzu bunu yanlış istiqamətləndirmə adlandırır ki, bu da məhz kiberhücumlar, məlumatların zəhərlənməsi və dərin saxta təbliğatdır.

· Sürət aliliyə bərabərdir. Sun Tzu sürətli kampaniyaları təşviq etdi, AI qərar vermə proseslərini pozur və bu, alqoritmik tempi mənimsəmiş dövlətlər üçün imkanlar yaradır.

· Asimmetriya davam edir. Sun Tzunun zəiflərə zərbə vurmağı öyrətdiyi kimi, AI zəif oyunçuların güc mənbəyidir. Süni intellekt proqram təminatı aşağı qiymətlərlə mövcuddur; muxtar pilotsuz təyyarələr və ya kiberbotlar üsyançı qruplaşmalar və zəif dövlətlər daha inkişaf etmiş ordularla qarşı-qarşıya qalacaqlar. Süni intellektlə işləyən sistemlərin bu asimmetrik istifadəsinə tipik nümunələrə Ukrayna tərəfindən Türkiyənin Bayraktar pilotsuz təyyarələrinin tətbiqi daxildir.

· Böyük təfərrüatlarda güc rəqabəti alqoritmikdir. Süni intellektlə bağlı ABŞ-Çin liderlik rəqabəti müasir müharibə sənəti yarışmasıdır. Süni intellekt, yarımkeçiricilər və kiber idarəetmə standartlarına nəzarət keçmişdə ərazi genişlənməsi olduğu üçün indiki dünyada strateji əhəmiyyət kəsb edir.

Sadə dillə desək, Sun Tzu tərəfindən işlənib hazırlanmış fəlsəfə rəqəmsal dominantlığın geosiyasi rəqabəti ilə yanaşı, taktikaya da yönəlib.

Alqoritmlər əsrində Sun Tzunun yenidən düşünməsi

Sun Tzunun müdrikliyini süni intellektlə döyüş meydanlarına çevirmək üçün onun aksiomlarını yenidən təsəvvür etmək lazımdır:

· Kim döyüş sahəsinə nəzarət etməlidir, alqoritmi idarə edir.

· Döyüşə girmədən düşmən sisteminə qalib gəlmək ən mükəmməllikdir.

· Maşını tanıyın, özünüzü tanıyın və yüzlərlə alqoritmik döyüşdən qorxmayacaqsınız.

Yenidən şərhlər bir məqamı vurğulayır ki, AI alətləri dəyişdirsə də, strateqin rolu aradan qaldırılmır. Strategiya alqoritmlərin özləri tərəfindən deyil, alqoritmlər tərəfindən diktə edilməlidir. Müharibələr yalnız üstün silahla deyil, Sun Tzunun təkid etdiyi kimi, daha müdrik rəhbərliklə qalib gələ bilər.

Oyunun sonu: Maşınlar dövründə fəlsəfə

Belə bir şəkildə, Müharibə Sənəti süni intellektlə döyüş meydanlarında qalırmı? Göstərişlər bəli, lakin eyni deyil. Süni intellekt müharibənin mənzərəsini, sürətini və işini dəyişdirir, lakin Sun Tzunun aldatma, kəşfiyyat və asimmetriya qaydaları əsas kimi istifadə olunur. Sun Tzunun əsrlər boyu zəkasını birtəhər qoruyub saxlamaması sual deyil, daha doğrusu, bu cür müdrikliyin alqoritmik münaqişə kontekstində liderlər tərəfindən necə yenidən qurulmasıdır.

Müharibə alətləri modernləşdirilmişdir; qılınclar alqoritmlərlə əvəzlənib, lakin strategiyanın təbiəti – bilmək, uyğunlaşmaq və manevr etmək – əbədidir. Komandirlər süni intellektə strategiyanı idarə etməyə icazə verdikdə, Sun Tzunun dəyər verdiyi insan təbiətini itirmək riski ilə üzləşəcəklər. Bununla belə, onlar alqoritmləri köhnə müdrik yoldaşlar tərəfindən idarə olunan alətlər kimi istifadə etdikdə, Müharibə Sənəti təkcə yaşamağa deyil, həm də maşın dövründə çiçəklənməyə davam edəcəkdir.скачать dle 12.1